Blog
Od kiedy zioła pomagają ludziom? Poznaj historię ziołolecznictwa!
gru
Historia ziołolecznictwa jest tak stara, jak ludzkość. Od najdawniejszych czasów ludzie musieli sobie radzić z różnorodnymi dolegliwościami, dlatego leków poszukiwano w przyrodzie. Czym są zioła? Od kiedy człowiek wykorzystuje rośliny w leczeniu?
Czym są zioła?
Zioła to wszystkie rośliny zawierające cenne dla zdrowia roślinne związki chemiczne (np. saponiny, garbniki czy flawonoidy), które w pozytywny sposób wpływają na metabolizm człowieka. Do roślin zielarskich zalicza się gatunki: przyprawowe, lecznicze, a nawet trujące.
Ziołolecznictwo, a zielarstwo
Choć oba terminy wydają się podobne, to znaczą zupełnie co innego. Ziołolecznictwo zwane również fitoterapia, fitofarmakologią jest to dział medycyny zajmujący się wytwarzaniem leków ziołowych z naturalnych lub przetworzonych roślin oraz ich stosowanie w profilaktyce, lub leczeniu różnorodnych chorób. Ziołolecznictwo jest rozpowszechnione zwłaszcza wśród społeczności nieuprzemysłowionej. Z ziołolecznictwem związana jest nieodłącznie medycyna ludowa, czyli system działań oparty wyłącznie na tradycyjnych przekazach. Najczęściej te sposoby leczenia pokrywają się z medycyną konwencjonalną, a tylko niewielka część na przesądach.
Zielarstwo w odróżnieniu od ziołolecznictwa zajmuje się zagadnieniami dotyczącymi uprawy, pakowania, a nawet suszeni roślin leczniczych. Zielarstwo jest jedną z gałęzi ogrodnictwa.
Zioła znał już człowiek pierwotny
Człowiek pierwotny podczas poszukiwania środków leczniczych kierował się głównie obserwacjami lub instynktem. Ziołolecznictwem w tym czasie zajmował się wódz lub tzw. uzdrowicielka. W czasach neolitu człowiek wykazywał większe zainteresowanie ziołolecznictwem (o czym świadczą znaleziska resztek roślin znalezione na wykopaliskach w „Szwajcarii i południowo-zachodniej części Niemiec, czy też w Polsce w Biskupinie i innych osiedlach kultury łużyckiej”).
Zioła w świętych księgach
W ZEND-AWESTA, czyli świętej księdze perskiego mazdaizmu można znaleźć informacje o lekarzu nazywającym się TRITA, który dostał od bóstw 10 tys. roślin leczniczych. Wg dostępnych źródeł w 2698 roku p.n.e. legendarny cesarz SHENNONG (zwany boskim rolnikiem) w swoich pismach dzieli zioła na trzy kategorie: „książęcą (zioła podtrzymujące życie, a nieszkodliwe dla organizmu), ministerską (zwalczające ciężkie choroby i przywracające siły) i asystencką (leczące pewne choroby, ale trujące i nienadające się do stałego użytku). Najstarszą księgą opisującą działanie niektórych roślin jest księga Pent-Sao pochodząca ze starożytnych Chin (sprzed ok. 2700 r. p.n.e.). Można w niej znaleźć receptury na maści, syropy, a nawet nalewki.
Znalezione do tej pory wykopaliska udowodniły również, że Sumerowie stosowali do leczenia takie zioła jak: babka płesznik, piołun, nagietek, rumianek, kokoryczkę, lepiężnik i lulek. Sumeryjscy kapłani spisywali receptury na glinianych tabliczkach. Swoją wiedzę przekazali Asyryjczykom i Babilończykom, którzy opracowali kalendarz zbioru ziół, a Ci z kolei przekazali Egipcjanom.
Rozwój ziołolecznictwa w starożytności
Znaczny rozwój ziołolecznictwa nastąpił w starożytnym Egipcie, co potwierdza dokument znaleziony w 1872 rok, czyli papirus Ebersa (od nazwiska odkrywcy), która zawiera około 800 recept na sporządzenie różnych preparatów leczniczych. Leczeniem zajmowali się wyłącznie kapłani, którzy trzymali receptury w wielkiej tajemnicy. Natomiast doświadczenie Egipcjan studiowane było przez starożytnych Greków. Pierwszą rozprawą, która dotrwała do naszych czasów było „Dzieło Hipokratesa”, które zawiera opis około 300 leków pochodzenia roślinnego, w których użyto około 455 różnych roślin. Hipokrates uznawany był za największego lekarza starożytności. W 60 roku n.e. grecki lekarz DIOSCORIDIS w dziele Materia Medica opisał 600 ziół, uwzględniając ich działanie, sposób przyrządzania, a nawet skutki uboczne. Książka ta stanowiła podstawę wiedzy dla lekarzy aż do XVI wieku. Duże znaczenie w historii ziołolecznictwa odegrał Caius Plinius Secundus zwany także Maior (23-79 r.), który w swoim dziele Historia naturalna” opisał ponad 1000 roślin leczniczych. Claudius Galenus również odegrał istotny wpływ w historii ziołolecznictwa, a jego ponad 300 prac pisemnych miało wpływ na medycynę tradycyjną.
Zioła w średniowieczu
Po upadku cesarstwa rzymskiego widoczny jest upadek historii, nauki i sztuki. Ponowne zainteresowanie naukami przyrodniczymi w tym leczeniem ziołami można dostrzec w VI wieku. Dużą rolę odegrali w tym Arabowie i ich nowe formy leków. Wprowadzili około 1800 nowych środków leczniczych, w których opisali właściwości różnych roślin. Arabowie jako pierwsi testowali leki na zwierzętach oraz otworzyli pierwszą aptekę w Bagdadzie. Wielkimi uczonymi nauk przyrodniczych byli: Abu Ali Ibn Sina, Geber, Abulcasem i Rhazes. Arabowie gromadzili i przechowywali wielkie dzieła greckie i rzymskie. W XII wieku kultura arabska odcisnęła znaczące piętno na europejskiej fitoterapii.
W XI wieku zakon benedyktynów założył szkołę przyrodniczo-medyczną w Salerno, w której zostało przetłumaczonych mnóstwo muzułmańskich i żydowskich dzieł medycznych. Jednym z największych tłumaczy tej szkoły był Konstanty Afrykański. Od VI do XI wieku wokół klasztorów zakładano ogrody, w których uprawiono najpotrzebniejsze zioła. W 1095 roku na Synodzie w Clermont duchownym oficjalnie zakazano leczenia i zakładania przyklasztornych ogrodów z ziołami.
Do Polski wiedzy o ziołach przybyła z Europy Zachodniej. Początkowo książki zielarskie były po łacinie, a później w języku ojczystym. W rozwoju polskiej fitoterapii dużą rolę odegrał ł Jan Stanko autor „Antibolomenum” oraz św. Hildegarda autorka książek o praktycznym zastosowaniu ziół.
Epoka odrodzenia a ziołolecznictwo
W tym okresie istotną rolę odegrał Szwajcarski lekarz PARACELSUS, który wyodrębnił z ziół składniki czynne oraz stosował doświadczenia wynikające z medycyny ludowej. W tym okresie został również napisany i wydrukowany „The English Phyfitian” znany również jako zielnik całkowity zawierający pożyteczną wiedzę medyczną. W polskiej fitorepii odegrał istotną rolę Maciej z Miechowa, który wydał obszerne dzieło „Conseratio sanitatis”, Marcin z Urzędowa autor „Herbarz polski” aż 1540 stron, Szymon Syreński opisujący 765 różnych roślin oraz ks. Jan Krzysztof Kluk, którego dzieła stanowiły przełom w naukach przyrodniczych.
Ziołolecznictwo od XVIII do XX wieku
W tym okresie opracowano wyodrębnianie z roślin leczniczych różne substancje czynne. W tym okresie wyizolowano z roślin m.in. morfinę czy kofeinę. Rozwój ziołolecznictwa kontynuowany był do lat 30. XX wieku, gdy niemiecki patolog Gerhard Domagk otrzymał pierwszy chemioterapeutyk, czyli sulfacetamid (środek zwalczający paciorkowce). W I połowie XX wieku nastąpił intensywny rozwój farmakoteraipii.
Poznaj nasze zioła!
Zioła
Zioła
Zioła
Czytaj również:
Jak stosować olejki eteryczne? Przewodnik krok po kroku
Czym są olejki eteryczne? Olejki eteryczne to substancje, które rośliny wytwarzają w swoich gruczołach. [...]
sty
Zioła na obniżenie ciśnienia – jakie mieszanki sprawdzą się najlepiej?
Pojedyncze zioła i ich wpływ na obniżenie ciśnienia Jednym z ziół, które najczęściej stosuje się [...]
sty
Zioła na zatoki – co warto mieć pod ręką w zimie? Poznaj domowe sposoby
Najlepsze zioła na zatoki – naturalne metody Ludzie od wieków wykorzystują zioła w leczeniu zatok. [...]
gru
Niedobór witaminy B – jakie zioła pomogą?
Objawy niedoboru witamin z grupy B – poznaj sygnały ostrzegawcze Gdy brakuje witamin z grupy [...]
gru
Jakie zioła na oczyszczanie organizmu z toksyn? Zobacz, co warto mieć w szafce
Kiedy organizm woła o pomoc? Ciało wysyła nam wyraźne sygnały, gdy potrzebuje oczyszczenia. Pierwszym dzwonkiem [...]
lis
Jak prawidłowo parzyć zioła, by napar zachował właściwości lecznicze?
Jak prawidłowo parzyć zioła, by napar zachował właściwości lecznicze? Zanim zaparzysz swoją pierwszą herbatę ziołową, [...]
lis
Zioła bogate w witaminę A – dlaczego warto je włączyć do diety?
Witamina A – właściwości i jej rola w organizmie. Czym grozi niedobór witaminy A? Witamina [...]
paź
Kruszyna pospolita – świetna na zaparcia i nie tylko
Poznaj kruszynę bliżej Frangula alnus, bo tak brzmi łacińska nazwa kruszyny pospolitej, należy do rodziny [...]
paź